Haram Olmayan Her Şey Helal Midir? Günlük Hayattan Küçük Soruların Büyük Cevapları
İzmir’de bir sahil yürüyüşüne çıktığınızda insanın aklına her şey gelebiliyor. Kimi martılara simit atıyor, kimi telefonundan gelen mesajlara cevap yetiştiriyor, kimi de hayatın anlamını düşünüyor. Ben genelde üçüncü gruba daha yakınım. Ama dışarıdan bakınca bunu pek belli etmiyorum. Çünkü arkadaş ortamında sürekli şaka yapan, her şeye bir espri bulan kişi benim.
Mesela arkadaşlarla kafede otururken ciddi ciddi “İnsan neden var?” diye düşünürken bir anda “Abi şu menü fiyatları yüzünden artık insan değil, ekonomik krizle mücadele eden bir canlı türüyüz” diyebiliyorum. Herkes gülüyor, ben de gülüyorum. Ama eve dönerken kafam yine çalışmaya başlıyor.
Bazen hayatın en basit görünen soruları bile insanın zihninde uzun uzun dolaşıyor. Bunlardan biri de şu:
Haram Olmayan Her Şey Helal Midir? Sorusu Neden Bu Kadar Düşündürücü?
Günlük hayatta birçok kişi bu soruyu farklı şekillerde soruyor. “Bu yasak değilse yapılabilir mi?”, “Hakkında açıkça haram denmemişse sorun yok mu?”, “Din sadece yasaklardan mı ibaret?” gibi sorular aslında aynı kapıya çıkıyor.
İlk bakışta soru oldukça basit görünüyor:
“Haram değilse helaldir.”
Kulağa mantıklı geliyor, değil mi?
Ben de ilk duyduğumda “Tamam, mesele çözüldü. Hayat kolaymış” diye düşünmüştüm. Sonra biraz düşününce fark ettim ki hayat zaten hiçbir zaman tek cümlelik açıklamalarla ilerlemiyor.
Mesela anneme “Anne, buzdolabındaki tatlıdan yiyebilir miyim?” diye sorsam ve annem “Yasak değil” dese, bu hemen “Sınırsız tatlı tüketim izni” anlamına gelmez. Çünkü başka meseleler de vardır.
Belki tatlı misafir içindir.
Belki kardeşim bekliyordur.
Belki de annem sadece “Bir dilim ye” demek istemiştir ama ben bunu “Pastaneyi üzerime geçirdim” şeklinde yorumlamışımdır.
İşte dini konularda da sadece “yasak mı değil mi?” sorusuna bakmak yerine daha geniş bir anlayış gerekir.
Haram ve Helal Kavramlarını Anlamak
İslam’da helal ve haram kavramları insan hayatını düzenleyen önemli ölçülerdir. Helal, yapılmasına izin verilen, dinen uygun görülen şeyleri ifade ederken; haram, yapılması yasaklanan şeyleri ifade eder.
Ancak bu iki kavram arasında insanların bazen gözden kaçırdığı bir alan daha vardır: Şüpheli veya değerlendirilmesi gereken durumlar.
Hayat matematik problemi gibi değildir. Her şeyin yanında “doğru” veya “yanlış” kutucuğu bulunmaz.
Keşke öyle olsaydı.
Düşünsenize, sabah kalkıyorsunuz, kahvaltı yapacaksınız.
Yanınızda bir dinî kullanım kılavuzu var:
Çay içilebilir.
Peynir yenilebilir.
Geç kalmak konusunda dikkatli olunmalıdır.
Pazartesi sabahı alarmı üç kez ertelemek konusunda ayrıca düşünülmelidir.
Böyle bir liste hayatı kolaylaştırırdı ama insanın iradesi, niyeti ve davranışları da işin içine giriyor.
“Haram Değilse Tamamdır” Mantığı Nerede Eksik Kalabilir?
Bazen insanlar dini konulara sadece sınır çizgileri üzerinden bakabiliyor.
“Bu haram mı?”
Eğer cevap “Hayır” ise hemen:
“O zaman sorun yok.”
diyebiliyor.
Ama her uygun görünen şey aynı zamanda güzel, faydalı veya doğru tercih olmayabilir.
Mesela saatlerce sosyal medyada gezinmek haram mıdır?
Belki doğrudan böyle bir ifade kullanmak doğru olmayabilir. Ancak insan kendine şunu sormalıdır:
“Bu davranış bana zarar veriyor mu?”
“Zamanımı boşa harcıyor muyum?”
“Sorumluluklarımı aksatıyor muyum?”
Çünkü mesele sadece yasak listesi değildir. İnsan kendi hayatının kalitesinden de sorumludur.
Ben bunu kendi hayatımda çok yaşıyorum.
Bir akşam arkadaşlarımla oturmuşuz. “Bugün erken yatacağım” diye kendime söz vermişim. Saat 23.30 olmuş.
Arkadaş:
— Eve gitmiyor musun?
Ben:
— Gideceğim.
Arkadaş:
— Ne zaman?
Ben:
— Teknik olarak şu an hâlâ bugün sayılır.
Sonra saat 02.00’de eve dönüp “Yarın çok dinç olacağım” diye kendimi kandırıyorum.
Haram mı?
Bunun cevabı ayrı bir konu.
Ama mantıklı mı?
Orası biraz tartışılır.
Niyet Meselesi: Aynı Davranış Farklı Anlamlara Gelebilir
İnsan davranışlarında niyet çok önemli bir yere sahiptir. Çünkü dışarıdan aynı görünen iki davranışın arkasında tamamen farklı amaçlar olabilir.
Bir kişi yardım ederken gerçekten destek olmak isteyebilir. Başka biri ise sadece övgü almak için aynı hareketi yapabilir.
Dışarıdan bakınca ikisi de aynı görünür.
Ama insanın iç dünyası farklıdır.
Bu yüzden “Haram olmayan her şey helal midir?” sorusuna cevap ararken sadece hareketin kendisine değil, o hareketin nasıl ve neden yapıldığına da dikkat etmek gerekir.
Mesela para kazanmak helal bir iştir. Ancak para kazanma yöntemi, insanlara davranış biçimi ve kullanılan yollar önemlidir.
Bir işi yapmak kadar o işi hangi ahlakla yaptığımız da değerlidir.
Günlük Hayattan Küçük Örneklerle Düşünmek
Konuyu biraz daha günlük hayata indirelim.
Diyelim ki arkadaş grubunuzla oturuyorsunuz.
Biri geliyor ve diyor ki:
— Ya bu konuda yasak bir şey yoksa istediğimizi yaparız.
Bu cümle çok tanıdık değil mi?
Benim arkadaş grubunda böyle biri kesin çıkar. Her konuda “Ama yasak mı?” diye soran arkadaş vardır.
Markete gideriz:
— Bu abur cuburu alalım mı?
— Sağlığa zararlı.
— Ama haram mı?
İşte burada mesele biraz değişiyor.
Çünkü insan hayatını sadece “serbest mi, yasak mı?” şeklinde değerlendirmez.
Sağlık, ahlak, sorumluluk, başkalarının hakkı ve kişinin kendi vicdanı da devreye girer.
Dini Konularda Dengeli Bakış Açısı
Dini meselelerde en sağlıklı yaklaşım, acele karar vermemektir.
Bir şey hakkında bilgi sahibi olmadan kesin konuşmak bazen insanı yanlış sonuçlara götürebilir.
“Bilmiyorum” diyebilmek de aslında önemli bir erdemdir.
Biz bazen her konuda uzman gibi davranmayı seviyoruz.
Bir arkadaş grubu düşünün:
Biri sağlık konuşur.
Biri ekonomi anlatır.
Biri siyaset yorumlar.
Biri de din konusunda kesin cümleler kurar.
Beş dakika sonra herkes birbirinin alanına girmiş olur.
Ben de bazen kendimi yakalıyorum.
Bir konuda iki video izleyip sanki yıllardır o işi yapıyormuşum gibi konuşmaya başlayabiliyorum.
Sonra içimden bir ses:
“Dur bakalım, sen dün kahve makinesinin kullanım kılavuzunu okumadan üç saat uğraştın.”
diyor.
İnsan önce kendi sınırlarını bilmeli.
Haram Olmayan Her Şey Helal Midir? Sorusuna Genel Bir Bakış
Bu sorunun cevabı tek kelimeyle açıklanabilecek kadar basit değildir.
Bir şeyin haram olarak belirtilmemesi, onun otomatik olarak her durumda en doğru tercih olduğu anlamına gelmez.
Helal kavramı sadece “yasak değil” anlamından daha geniştir. İçinde uygunluk, temizlik, doğruluk, ahlak ve iyi niyet gibi birçok unsur bulunur.
Bir davranışı değerlendirirken şu soruları sormak faydalı olabilir:
Bu davranış bana veya başkasına zarar veriyor mu?
Bir şey serbest olabilir ama zarar verici olabilir. İnsan kendi hayatına ve çevresine karşı sorumludur.
Bu davranışın arkasındaki niyetim ne?
Sadece dış görünüş değil, iç amaç da önemlidir.
Bu konuda güvenilir bilgiye sahip miyim?
Bilmediğimiz konularda kesin hüküm vermek yerine araştırmak daha doğru bir yaklaşımdır.
Sonuç: Hayat Sadece Yasaklar ve Serbestlerden İbaret Değildir
“Haram olmayan her şey helal midir?” sorusu aslında insanın hayata nasıl baktığını gösteren önemli bir sorudur.
Çünkü insan sadece kurallarla değil, değerlerle de yaşar.
Bir şeyi yapabiliyor olmak, her zaman onu yapmanın en iyi seçim olduğu anlamına gelmez.
Bazen durup düşünmek gerekir.
Bazen “Bunu yapabilir miyim?” sorusundan önce “Bunu yapmam doğru olur mu?” diye sormak gerekir.
İzmir’de akşam sahilde yürürken bazen bunu düşünüyorum. Etrafta insanlar, deniz kokusu, vapur sesleri… Hayat devam ediyor.
Ben de kendi kendime gülüyorum:
“Daha dün hangi filmi izleyeceğine karar veremeyen insan, şimdi hayatın büyük sorularını çözmeye çalışıyor.”
Ama belki de insan olmak biraz böyle bir şey.
Gülmek, düşünmek, sorgulamak ve daha iyi bir insan olmaya çalışmak…
Çünkü hayat sadece “yasak mı, değil mi?” sorusundan ibaret değil. Asıl mesele, elimizdeki özgürlüğü nasıl kullandığımız ve seçimlerimizi hangi değerlerle yaptığımızdır.
Refinement sayfamızı ziyaret ettiğiniz için teşekkürler. “Haram olmayan her şey helal midir” hakkındaki düşüncelerinizi bizimle paylaşın!