Mobbinge Uğrayan Çalışanlar Ne Yapmalı? (Bunu Kimse Bilmiyor Ama Bende Bir Fikrim Var!)
Hadi biraz rahatlayalım, nefes alalım. Çünkü şu an konuşacağımız konu, çoğumuzun ya yaşamaktan kaçtığı ya da hakkında gerçekten ne yapması gerektiğini bilmediği bir mesele: Mobbing. Yani, iş yerinde psikolojik taciz. Kulağa ne kadar korkutucu geliyorsa, işte o kadar da sık rastlanan bir durum aslında. Ama endişelenme! Bu yazıda, mobbinge uğrayan çalışanlar ne yapmalı sorusunun cevabını, biraz mizahi bir dille, biraz da gerçekçi bir şekilde arayacağız. Belki de, “iş yerinde mobbing ne ya?” diyeceğiniz bir öneriyle karşılaşırsınız.
Öncelikle, mobbing nedir? Bunu açıklamadan olmaz. Şimdi düşün, iş yerinde sürekli olarak küçümseniyor, sabahları işe gitmek için her sabah kalkarken “Bugün acaba nasıl bir işkenceye uğrayacağım?” diye düşünmeye başlıyorsun. Yani, bu durumun biraz neşeli, biraz da hüzünlü olduğu çok açık. Ama bu, mobbingin ta kendisi. Kişisel haklarına, duygusal sınırlarına sürekli olarak saldırı yapıldığında, o mobbing “o kadar da hoş” olamaz.
Mobbing Mi? O Ne Ya? Bilmiyorum, Ama Dinle…
İş yerinde birine “Hiçbir şey yapamadın, senin yüzünden oldu!” diyen biri varsa, bu mobbingin ilk belirtilerinden biri olabilir. Ya da bir çalışanı, diğerlerinin önünde sürekli olarak eleştirip, ona her fırsatta “kendi işini yapamıyorsun” diye bağıran bir patron… Evet, bunlar hep mobbing. Her ne kadar ilk başta “Aman canım, o sadece şaka yapıyordur” deseniz de, bu durum uzadıkça size psikolojik olarak yansıyabilir.
Ben mesela bir zamanlar, patronumun ne zaman güncel projeleri sorsa, “Evet, şunu da yapacağız, ama hemen mi? Yani şimdi… Tam olarak ne zaman?” tarzında cevaplar veriyordum. Tabi bu sabahları uyandığımda ve tekrar işe gitme düşüncesi kafamda yankılandığında, “Yok, bende bir sorun var herhalde” diye düşündüm. Ama sonra fark ettim ki, ben sadece o “belirsiz sabah gerilmesi”ni yaşamıştım. Yani, iş yerinde mobbinge uğrayan bir çalışan olarak, şüphelerim doğru çıkmıştı.
Mobbing Durumunda İlk Yapılacak: “Düşün, Çalış, Espri Yap!”
Tabi ki de, hemen söylemek gerek: Mobbing’e uğrayan çalışanlar ne yapmalı? Düşün, çalış, espri yap! Bu biraz bana özgü olabilir ama, bazen gerçekten olayları ciddiyetle düşünmek, başınıza gelen kötü şeyleri, komik bir şekilde iç sesinizde eğlenceli hale getirmek işe yarar. Şimdi biraz daha açıklayayım.
Diyelim ki, iş yerinizde herkesin içinde sürekli olarak dikkatiniz çekiliyor ve eleştiriliyorsunuz. Hangi pozisyonda olursanız olun, sormadan geçmeyin: “Bu eleştiriler gerçekten hakkaniyetli mi? Yoksa birisinin bana gıcık olmasının sonucu mu?” Eğer mantıklı bir sebep yoksa, o zaman sağlıklı bir mesafeyi korumaya çalışmak önemli. Yani o ofisteki “patron karakteri”yle, başkalarının yorumlarını bir noktada ciddiye almak yerine, “Aman, kim ne derse desin, ben işimi yapıyorum” diyebilmelisiniz. Bunu söyleyerek, bir şekilde o karmaşık mobbing duygusunun üstesinden gelebilirsiniz.
Tabi burada en önemli faktörlerden biri, iş yerinde sizi rahatsız eden kişiyle doğrudan iletişim kurmak. Fakat burada bir incelik var. Kendisini “bu kadar cesur” hissetmeyebilirsiniz, çünkü mobbing yapan kişiler genelde sizin karşı durmanızı istemezler. Ama işin sırrı, cesaretinizi toplayıp doğru ve sakin bir şekilde, “Bunu yapmak yanlış, yapmamın sebebini açıklayabilirim” tarzı konuşmalar yapmanızda.
Örnek Diyalog:
Ben: “Yani, bu arada sürekli eleştiriliyor olmak… Gerçekten bana çok komik geldi. Çünkü biz birbirimize mi düşman olduk? Ya da sadece ofisteki stres fazla mı?”
Mobing Yapan Kişi: “Ehh, bu işler böyle işte, alışacaksın!”
Ben: “Alışmak? Ama ben 15 yıldır bilgisayarımı açıp çalışıyorum. Yani… Ne zaman alışacağım?”
Mobing Yapan Kişi: (Gülüşme sesi.) “Evet, haklısın.”
Ve bu noktada, siz de gayet sakin bir şekilde, işinize dönüp kayıtsız kalabilirsiniz. Çünkü bazen karşı tarafın cevabı sizi daha da eğlendirebilir. Espri, gerçekten önemli!
Savunma Yapmak mı? Yüzleşme mi? Belki Biraz Her İkisi
Eğer bu durum uzun süre devam ederse, sabırlı olmak da yeterli olmayabilir. Yüzleşme ya da daha diplomatik bir dil kullanarak savunma yapma zamanınız gelmiş olabilir. Tabi, çok büyük bir çatışmaya girmeden önce dokümantasyon yapmak da çok önemli. Yani her zaman neler yaşandığını, hangi sözlerin söylendiğini yazın. Çünkü belki de, o “çok önemli” maili patronunuza atarken, kimse sizin hakkınızda mobbing yapıyor demeyecek!
O yüzden “Resmi bir dilekçe mi yazsam?” diyorsanız, kesinlikle bunu yapın. Çalıştığınız kurumdaki insan kaynakları birimine yaşadığınız durumu iletmek, bazen daha etkili olabilir. En azından, durum ciddiye alındığında, iş yerinizde daha sağlıklı bir ortam yaratılabilir.
Mobbing’e Karşı Son Çare: Tatil ve Yeniden Başla!
Tüm bu gerilimli atmosferden uzaklaşmak için yapmanız gereken belki de en doğru şey, kısa bir tatil. Hani bazen bu kadar sıkışmışken, zihinsel olarak tamamen boşalmadan işinize odaklanmak zor olabiliyor. Şirketin politikalarına ve iş temposuna bağlı olarak, kısa bir mola vermek ya da bir hafta boyunca rahatlamak, kendinizi yeniden toparlamanıza yardımcı olabilir.
Ama mobbinge uğrayan çalışanlar ne yapmalı, işin sonunda biraz da bu: Kendi sağlığınızı ve huzurunuzu ön planda tutarak, gerektiğinde çevrenizle iletişimi kesmek veya mesafeyi koymak.
Final Cümlesi:
Sonuçta, mobbing sadece başkalarının davranışlarıyla ilgili değil, sizin bu davranışlara nasıl tepki verdiğinizle de çok ilgilidir. Eğer durumu eğlenceli hale getirebilirseniz, her şeyin sizin elinizde olduğunu fark edebilirsiniz. Korkmayın, yüzleşin ve esprili olun. Çünkü unutmayın: Bazen iş yerindeki tüm o kasvetli atmosferin içinde, sadece bir gülüşünüz bile her şeyi değiştirebilir.